Jak oznaczać wyroby i palety dostarczane do Wojska Polskiego? W polskich zamówieniach wojskowych liczy się nie tylko czytelność kodu. Znaczenie mają właściwy identyfikator GTIN lub SSCC, struktura danych GS1, trwałość etykiety, jej umiejscowienie oraz dokumentacja dostawy. Zaktualizowane wytyczne wynikające z decyzji nr 3/MON, zmienionej decyzją nr 89/MON, obowiązują od 1 stycznia 2024 r.
Najkrótsza odpowiedź: nie każdy wyrób dla wojska musi otrzymać taki sam kod. Zasady zależą od zakresu wytycznych, grupy materiałowej, poziomu opakowania i wymagań konkretnego zamówienia. Czym innym jest GTIN produktu, a czym innym SSCC palety czy indywidualny numer seryjny.
Jakie przepisy regulują znakowanie wyrobów dla wojska?
Podstawę stanowią wytyczne dotyczące znakowania kodem kreskowym wyrobów dostarczanych do resortu obrony narodowej (RON) wprowadzone decyzją nr 3/MON z 3 stycznia 2014 r. i zmienione decyzją nr 89/MON z 11 września 2023 r. (Dz. Urz. MON z 2023 r., poz. 103). Zmiana obowiązuje od 1 stycznia 2024 r. Źródło: decyzja nr 89/MON z załączonymi wytycznymi.
Dokument rozróżnia jednostki handlowe detaliczne i niedetaliczne, jednostki logistyczne oraz wyroby wieloczęściowe. Wskazuje różne symboliki kodów i identyfikatory danych. Wymagania konkretnego kontraktu należy zawsze zweryfikować w SWZ, umowie i specyfikacji technicznej.
Czy każdy produkt dla wojska musi mieć kod kreskowy?
Nie. Wytyczne mają określony zakres i przewidują wyjątki. Dotyczą one m.in. niektórych niekonfekcjonowanych materiałów, wyrobów jednostkowych lub małoseryjnych wykonywanych na zamówienie oraz wskazanych części zamiennych przeznaczonych do natychmiastowego wykorzystania bez magazynowania i dystrybucji w magazynach wojska. Nie zwalnia to automatycznie z innych wymagań identyfikacyjnych wynikających z kontraktu. Podstawa: § 1–2 wytycznych.
Pięć grup materiałowych MON – do której należy wyrób?
Wytyczne wyróżniają pięć grup. To istotne, ponieważ rodzaj wyrobu wpływa na zakres danych i wymaganą trwałość oznaczenia. Podstawa: § 1 ust. 3 pkt 7 wytycznych.
| Grupa | Wyroby | Przykład |
|---|---|---|
| 1 | Produkty spożywcze, lecznicze i wyroby medyczne | Żywność, leki, wyposażenie medyczne |
| 2 | Umundurowanie i wyekwipowanie | Odzież i elementy wyposażenia |
| 3 | Środki bojowe | Wyroby sklasyfikowane w tej grupie |
| 4 | Materiały pędne i smary (MPS) | Oleje, paliwa i smary |
| 5 | Pozostałe wyroby, w tym sprzęt wojskowy | Urządzenia i inne komponenty nieobjęte grupami 1–4 |
Przypisania wyrobu do odpowiedniej grupy nie należy dokonywać wyłącznie na podstawie potocznej nazwy. Decydują dokumenty zamówienia i klasyfikacja asortymentu.
Jakie dane należy zakodować na jednostce handlowej niedetalicznej?
W § 4 ust. 3 wytycznych określono zestawy identyfikatorów dla pięciu grup. Poniższa tabela jest skrótem orientacyjnym, a nie kompletną specyfikacją techniczną etykiety:
| Grupa | Podstawowe informacje |
|---|---|
| 1 | GTIN; właściwa data przydatności lub ważności; partia; dodatkowe dane, gdy wymagane |
| 2 | GTIN i data produkcji; opcjonalnie określona data ważności lub gwarancji |
| 3 | GTIN, partia, data produkcji; numer seryjny, jeżeli występuje; ewentualnie data ważności |
| 4 | GTIN, data produkcji, partia; opcjonalnie data przydatności |
| 5 | GTIN, data produkcji oraz odpowiednio numer seryjny lub numer partii; inne pola według wymagań |
Podstawa: § 4 ust. 3 wytycznych do decyzji 89/MON. Wymagana symbolika i pola zależą od poziomu opakowania oraz charakteru konkretnego wyrobu.
Czy dostawca wojska musi zarejestrować się w GS1 i skąd wziąć GTIN?
Obowiązek prawidłowego oznaczenia wyrobów nie oznacza, że każdy podwykonawca automatycznie musi kupić własną pulę numerów GTIN. Trzeba ustalić, kto jest podmiotem odpowiedzialnym za nadanie identyfikatora produktu i kto posiada prawo do jego wykorzystania. Zasadniczo identyfikatory GS1 nadaje podmiot uprawniony do stosowania właściwego prefiksu firmy GS1, często właściciel marki. W konkretnym łańcuchu dostaw dostawca może korzystać z prawidłowego GTIN nadanego przez inny uprawniony podmiot.
Jeżeli przedsiębiorstwo ma samodzielnie nadawać własne GTIN lub generować SSCC z własnym prefiksem, potrzebuje odpowiednich uprawnień i identyfikatorów GS1. Wytyczne MON w § 3 ust. 11 wskazują, że etykiety logistyczne GS1 generuje producent lub dostawca bezpośredni przy użyciu własnego prefiksu firmy GS1. Dlatego przed pierwszą dostawą warto ustalić z zamawiającym, kto nadaje GTIN, kto wystawia etykietę i kto nadaje SSCC.
Informacje dotyczące uzyskiwania prefiksów i zasad nadawania numerów publikuje GS1 Polska. W praktyce warto sprawdzić też, czy GTIN dla danego produktu nie został już przydzielony przez uprawniony podmiot – nie należy tworzyć drugiego identyfikatora bez uzasadnienia.
Co oznaczają GTIN, SSCC, JIM i NSN?
| Oznaczenie | Co identyfikuje? |
|---|---|
| GTIN | Jednostkę handlową – np. określony typ produktu lub opakowanie handlowe |
| SSCC | Konkretną jednostkę logistyczną, np. paletę lub przesyłkę |
| JIM | Pozycję materiałową w systemie resortu obrony narodowej |
| NSN | Pozycję zaopatrzeniową w systemie kodyfikacji NATO |
| Numer seryjny | Egzemplarz produktu w przyjętym systemie identyfikacji |
Na etykietach określonych jednostek niedetalicznych i logistycznych o jednorodnej zawartości wytyczne przewidują przedstawianie JIM tekstem czytelnym wzrokowo. W odpowiednich przypadkach NSN może być prezentowany z użyciem Identyfikatora Zastosowania GS1 (7001). Podstawa: § 5 ust. 9 oraz właściwe postanowienia wytycznych.
EAN-13, GS1-128 czy GS1 DataMatrix – co stosuje się w dostawach dla MON?
Wybór symboliki zależy od jednostki i danych. Dla określonych jednostek detalicznych stosuje się EAN/UPC, a dla niedetalicznych i logistycznych – rozwiązania wskazane w wytycznych, w szczególności GS1-128. GS1 DataMatrix może być stosowany w określonych przypadkach. W szczególnych zastosowaniach unikalnej identyfikacji przewidziano Data Matrix ECC 200 według STANAG 2290. Podstawa: § 3–4 wytycznych.
GS1-128 różni się od zwykłego kodu Code 128 wymaganym sposobem przedstawienia danych GS1. Podobnie GS1 DataMatrix nie jest automatycznie równoważny każdemu kodowi Data Matrix. Samo odczytanie symbolu skanerem nie potwierdza zgodności jego składni z dokumentacją zamówienia.
Jak znakować palety i kartony dostarczane do wojska?
Jednostki logistyczne otrzymują unikalny numer SSCC. Pozostałe identyfikatory zależą m.in. od tego, czy jednostka logistyczna jest jednocześnie jednostką handlową, czy zawiera jeden rodzaj produktów, czy zawartość mieszaną. Podstawa: § 3 ust. 10–11 i § 5 wytycznych.
| Przypadek | Typowe pola GS1 |
|---|---|
| Jednostka logistyczna będąca jednostką handlową | (00) SSCC, (01) GTIN; właściwe informacje dodatkowe |
| Niehandlowa, o jednorodnej zawartości | (00) SSCC, (02) GTIN zawartości, (37) liczba jednostek; inne dane według grupy |
| Niehandlowa, o mieszanej zawartości | (00) SSCC i określone dane logistyczne, np. data pakowania lub identyfikatory stron według specyfikacji |
Do danych logistycznych mogą należeć również GLN dostawcy (412) i odbiorcy (410). Nie należy jednak bezrefleksyjnie kopiować przykładowego zestawu Identyfikatorów Zastosowania na każdą etykietę. Ich komplet i struktura zależą od właściwego modelu pakowania i wymagań odbiorcy.
Kto nadaje numer SSCC i kiedy wolno go użyć ponownie?
Zgodnie z wytycznymi numer SSCC nadaje podmiot generujący etykietę z wykorzystaniem właściwego prefiksu GS1. Numer nie może być ponownie użyty przed upływem 120 miesięcy dla wyrobów przechowywanych długoterminowo i 24 miesięcy dla wyrobów przechowywanych krótkoterminowo. Podstawa: § 3 ust. 10–11 wytycznych.
Uwaga: okres zakazu ponownego wykorzystania numeru SSCC to inne wymaganie niż trwałość samej fizycznej etykiety.
Jakie wymiary, położenie i trwałość powinna mieć etykieta?
Wytyczne zalecają etykietę logistyczną o szerokości 148 mm, z wysokością zależną od ilości danych. Preferowany jest format A5 – 148 × 210 mm. To wymiar zalecany, a nie bezwyjątkowo obowiązkowy dla każdego opakowania. Podstawa: § 7 ust. 2 wytycznych.
Gdzie umieścić etykietę na palecie?
Dla palet wytyczne wskazują lokalizację kodu na wysokości 400–800 mm od podstawy jednostki i nie bliżej niż 50 mm od pionowej krawędzi; przewidziano umieszczenie etykiet na dwóch sąsiadujących bokach. Odpowiedni sposób aplikacji należy sprawdzić także z załącznikiem ilustrującym lokalizację oznaczeń.
Jak długo etykieta ma pozostać czytelna?
Wymagana trwałość zależy od grupy materiałowej, warunków składowania i przeznaczenia wyrobu. W wytycznych wskazano m.in. okresy 24 i 120 miesięcy, a dla określonych produktów MPS minimum 60 miesięcy, wraz z wymaganiami odporności na temperaturę, wilgoć, światło i substancje występujące podczas przechowywania. Podstawa: § 7 ust. 5 wytycznych.
Nie wystarczy więc wydrukować kodu czytelnego przy odbiorze z drukarki. Materiał etykiety, klej, metoda druku i ochrona nadruku powinny zostać dobrane do wymaganego okresu i środowiska eksploatacji.
Jak przygotować Kartę wyrobu dla MON?
Oprócz fizycznych oznaczeń istotne są dane identyfikacyjne. Wytyczne przewidują Kartę wyrobu, której wzór znajduje się w załączniku nr 8. Zamawiający określa wymaganie jej przygotowania w dokumentacji zamówienia. Karta jest przekazywana w określonej postaci elektronicznej, w formacie arkusza MS Excel. Podstawa: rozdział 9 wytycznych.
Przed wysyłką warto sprawdzić spójność GTIN, identyfikatorów produktów, poziomów opakowań i danych w dokumentacji, aby oznaczenia nie odbiegały od informacji przekazanych odbiorcy.
Jak sprawdzić zgodność i jakość kodów przed dostawą?
W procesie kontroli należy odróżnić trzy osobne kwestie:
- Poprawność danych: czy zakodowano właściwe identyfikatory, daty, ilości i numery?
- Jakość optyczną: czy kod spełnia parametry jakości oceniane według właściwej normy, np. ISO/IEC 15416 dla symboli liniowych, ISO/IEC 15415 dla wielu kodów 2D albo ISO/IEC 29158 dla znakowania bezpośredniego DPM?
- Zgodność kontraktową: czy treść, format, położenie, trwałość i sposób udokumentowania odpowiadają SWZ oraz wymaganiom zamawiającego?
Właściwy weryfikator REA VERIFIER może pomóc w pomiarze jakości kodu, ale nie zastępuje formalnego poświadczenia poprawności oznaczeń, jeżeli jest ono wymagane przez zamawiającego lub w odpowiedniej procedurze GS1. W razie obowiązku przedstawienia takiego poświadczenia należy ustalić z odbiorcą jego wymaganą formę oraz procedurę.
Przykład: przygotowanie dostawy części i palety dla odbiorcy wojskowego
Modelowy scenariusz: polski producent przygotowuje serię metalowych komponentów i umieszcza je w kartonach na jednej palecie. Najpierw weryfikuje, czy zamówienie wymaga identyfikacji pojedynczego egzemplarza, a następnie ustala GTIN produktów i właściwy sposób identyfikacji jednostek opakowaniowych. Paleta otrzymuje własny SSCC, a jej etykieta zawiera odpowiedni zestaw danych GS1. Przed wysyłką weryfikuje się strukturę danych, jakość druku i dokumentację.
Jeżeli dokumentacja wymaga trwałego znakowania kodem Data Matrix bezpośrednio na metalu, producent może rozważyć technologię laserową. Dobór parametrów wymaga jednak testów na rzeczywistym materiale i sprawdzenia wpływu procesu na część. Szczegóły opisuje nasz poradnik o jakości Data Matrix DPM na metalu.
Przykład jest poglądowy – nie stanowi wzoru etykiety zatwierdzonego przez MON ani opisu zrealizowanego kontraktu REA.
Jak REA pomaga przejść od wymagań MON do gotowego oznaczenia?
REA Elektronik wspiera przedsiębiorstwa w doborze technologii znakowania i kontroli kodów. Prace można uporządkować w pięciu etapach:
- Analiza dokumentacji: identyfikacja wymaganej symboliki, danych, miejsca i trwałości oznaczenia.
- Próby technologiczne: przygotowanie nadruku lub etykiety na rzeczywistym podłożu.
- Dobór urządzeń: REA LABEL do etykiet i aplikacji, drukarki REA JET do nanoszenia danych na opakowania, REA LASER do odpowiednio dobranych oznaczeń bezpośrednich.
- Weryfikacja: ocena jakości kodu z użyciem REA VERIFIER i osobna kontrola struktury danych.
- Uruchomienie i dokumentacja: uzgodnienie parametrów i procedury kontroli zgodnej z wymaganiami odbiorcy.
Własny przykład kompetencji REA: REA Elektronik jest Partnerem Gold GS1 Polska, a REA JET Label Creator uzyskał certyfikat „Zgodny z GS1” dla wskazanego produktu. To potwierdzenie dotyczące oprogramowania, a nie automatyczne zatwierdzenie każdej etykiety dla MON. Zobacz materiał REA o Partner Gold GS1 i certyfikowanym Label Creator.

Jeżeli dostawca potrzebuje osobnego poświadczenia poprawności oznaczeń, zakres i właściwy podmiot poświadczający należy uzgodnić zgodnie z dokumentacją zamówienia.
AIT, IUID i STANAG 2290 – co z kontraktami zagranicznymi?
W polskich dostawach mogą występować dodatkowe wymagania dotyczące unikalnej identyfikacji wyrobów według STANAG 2290. Kontrakty dla Bundeswehry mogą opierać się na wymaganiach AIT, a dla Departamentu Obrony USA – na IUID i MIL-STD-130. Nie są to zamienne systemy i nie należy automatycznie przenosić struktury kodu z jednego kontraktu do drugiego. Wymagania międzynarodowe opisuje osobny materiał REA JET Global – AIT and IUID Marking for the Defense Industry.
FAQ – najczęstsze pytania o znakowanie dla wojska
Czy dostawca wojska musi przystąpić do GS1 Polska?
Jeżeli ma samodzielnie nadawać identyfikatory z własnego prefiksu GS1, potrzebuje odpowiednich uprawnień. Nie każdy podwykonawca musi natomiast nadawać własny GTIN – możliwe jest wykorzystanie właściwego identyfikatora nadanego przez uprawniony podmiot. Dla etykiet logistycznych należy dodatkowo uwzględnić § 3 ust. 11 wytycznych MON.
Skąd wziąć numer GTIN dla produktu dostarczanego MON?
Najpierw należy ustalić, czy produkt ma już GTIN nadany przez właściwego właściciela identyfikatora. Gdy przedsiębiorstwo odpowiada za nadawanie własnych GTIN, powinno uzyskać odpowiednie uprawnienia w systemie GS1.
Kto nadaje SSCC na palecie?
Etykietę logistyczną generuje producent lub dostawca bezpośredni, korzystając z własnego prefiksu firmy GS1, zgodnie z § 3 ust. 11 wytycznych MON.
Czy etykieta A5 jest obowiązkowa?
Nie. W wytycznych MON format A5 (148 × 210 mm) został wskazany jako zalecany. Faktyczna wielkość zależy m.in. od ilości danych, rozmiaru jednostki logistycznej i jakości kodu.
Czy kod Data Matrix jest obowiązkowy na każdej części wojskowej?
Nie. Dokument przewiduje różne symboliki zależnie od zastosowania. Kod Data Matrix ECC 200 może mieć znaczenie przy szczególnej identyfikacji według STANAG 2290, ale nie jest uniwersalnym obowiązkiem dotyczącym wszystkich części.
Czy numer JIM należy zakodować w kodzie kreskowym?
Dla wskazanych niedetalicznych jednostek handlowych i jednorodnych jednostek logistycznych wytyczne przewidują przedstawienie JIM pismem czytelnym wzrokowo. Trzeba sprawdzić odpowiedni paragraf i typ opakowania.
Czy GS1 Polska musi potwierdzić poprawność etykiety?
Nie należy zakładać, że każda etykieta wymaga identycznej procedury. Jeżeli dokumentacja zamówienia przewiduje poświadczenie poprawności, trzeba przeprowadzić właściwą procedurę i przedstawić wymagany dokument. Normowy pomiar jakości kodu urządzeniem nie jest automatycznie takim poświadczeniem.
Czy sama kontrola skanerem wystarczy?
Nie, jeśli wymagane jest potwierdzenie jakości kodu według normy. Skaner odpowiada na pytanie, czy da się odczytać kod w danych warunkach; weryfikator ocenia jego jakość, a kontrola danych i kontraktu jest odrębnym etapem.
Jak przygotować Kartę wyrobu?
Wzór podano w załączniku nr 8 do wytycznych. Karta powinna zawierać prawidłowe dane identyfikacyjne i być przekazana zgodnie z wymaganiami zamówienia w przewidzianym formacie elektronicznym.
Checklista przed pierwszą dostawą do MON
- Sprawdź zakres wytycznych, SWZ i wymagania kontraktu.
- Potwierdź grupę materiałową i rodzaj opakowania.
- Ustal podmiot odpowiedzialny za GTIN oraz prefiks GS1 do SSCC.
- Sprawdź strukturę i komplet danych do zakodowania.
- Dobierz materiał, rozmiar, lokalizację i trwałość etykiety.
- Przeprowadź test druku i kontrolę jakości symbolu.
- Ustal, czy wymagane jest formalne poświadczenie poprawności.
- Przygotuj Kartę wyrobu i pozostałą dokumentację.
Szukasz odpowiedniego urządzenia? Zobacz także naszą stronę ofertową Znakowanie dla przemysłu obronnego – lasery, druk, etykietowanie i weryfikacja, na której przedstawiamy możliwości REA JET, REA LASER, REA LABEL i REA VERIFIER.
Skonsultuj wymagania znakowania dla dostaw do MON z REA JET
Przygotowujesz dostawę dla wojska lub producenta sektora obronnego? Prześlij fragment specyfikacji dotyczący kodów, rodzaj produktu lub opakowania, wymagania trwałości i przewidywaną liczbę oznaczeń. Pomożemy dobrać możliwe technologie druku, etykietowania, znakowania laserowego oraz kontroli jakości.
Skontaktuj się z REA JET – skonsultuj technologię znakowania.
REA pomaga w doborze i weryfikacji technologicznej rozwiązań. Nie zastępuje zamawiającego ani uprawnionego podmiotu wydającego wymagane poświadczenia.
Źródła i podstawa prawna
- Decyzja nr 89/MON z 11 września 2023 r. – Dziennik Urzędowy MON, poz. 103 (wraz z wytycznymi).
- GS1 Polska – zasady identyfikacji i standardy GS1.
- GS1 General Specifications – zasady kodowania identyfikatorów GS1.
- REA JET Global – AIT and IUID Marking for the Defense Industry.
Artykuł ma charakter informacyjny. Przed realizacją konkretnej dostawy należy sprawdzić aktualną wersję przepisów, właściwe normy i dokumentację zamówienia. Przykłady mają charakter poglądowy.